KAHAWA YA KAGERA NA MAFANIKIO YA KISASA YA KAHAWA TANZANIA — SAFARI ZA AHMAD KARUNGI NA ADAM KALONGE

Asubuhi ya Kagera huanza kwa ukungu mwepesi unaokumbatia milima na mabonde, ukungu unaoleta ahadi ya siku mpya. Katika wilaya ya Mureba, chini ya kivuli cha miti iliyopangiliwa kwa ustadi, kuna shamba linalong’aa kwa matunda mekundu ya kahawa. Harufu yake ni mchanganyiko wa jua la asubuhi, udongo wenye rutuba, na ndoto za maisha bora.

Ndipo tunapomkuta Ahmad Karungi, mkulima ambaye mikono yake imejaa alama za kazi ya shambani, lakini uso wake umejaa tabasamu la mtu aliyeona mwanga baada ya dhiki.

 “Nilikuwa na miti ya kahawa lakini haikunilisha,” anasema huku akitazama mstari wa miti yake, “nilipovuna, haikufika hata kilo moja kwa mche. Nilihisi kahawa imenisaliti. Sikujuwa kumbe mimi ndiye niliyesaliti kahawa yangu.”

Darasa la Nanenane — Mwanzo wa Mapinduzi

Mabadiliko ya Karungi yalianza baada ya kushiriki mafunzo mbalimbali kutoka kwa wataalamu wa kahawa, ikiwemo yale aliyoyapata kupitia banda la Taasisi ya Utafiti wa Kahawa Kagera (TACRI) kwenye maonesho ya Nanenane. Kwenye bango kubwa lililosomeka Amri Nane za Kahawa, aliona mwanga mpya.

Dk. Nyabisi Nghoma, Mkurugenzi wa TACRI Kanda ya Kagera, anakumbuka:

 “Tuligundua tangu mwaka 2006 kuwa mkulima akifuata amri hizi nane, mche mmoja anaweza kutoa kilo 2.5 hadi 3.5 za kahawa safi. Wengine sasa wanafikia kilo 4. Sasa fikiria — tunao miche zaidi ya milioni 51. Kila mmoja akivuna angalau kilo 3, Kagera itakuwa injini ya uchumi wa taifa.”

Amri Nane za Dhahabu

1. Kukata matawi kwa ustadi ili miti ipate mwanga na hewa.

2. Kudhibiti magonjwa na wadudu kwa wakati.

3. Lishe bora ya miti ya kahawa kwa mbolea na virutubisho sahihi.

4. Palizi ya mara kwa mara ili kahawa ipumue.

5. Kuondoa maotea yanayoshindana na miti kwenye virutubisho.

6. Matandazo ya kitaalamu kuhifadhi unyevunyevu.

7. Umwagiliaji wa maji inapobidi hasa wakati wa kiangazi.

8. Kupangilia kivuli kulingana na ushauri wa wataalamu.

Kwa kufuata hatua hizi, Karungi amefanikisha mavuno ya kilo 4 za kahawa safi kwa kila mche, ikilinganishwa na kiwango cha awali cha gramu 300 hadi 500.

Kagera — Ngome ya Kahawa Tanzania

Kagera siyo tu mkoa wa kahawa, bali moyo wa kahawa ya Tanzania. Takwimu zinaonyesha kuwa mkoa huu unaweza kufikia tani 127,000 za kahawa safi kila mwaka kwa urahisi, na taifa lina lengo la kufikia tani 200,000 ifikapo 2030.

Lakini changamoto bado zipo:

Mabadiliko ya tabianchi yanachelewesha mvua, kahawa aina ya ndagashe inapoteza ubora.

Bei kushuka kutokana na soko la kimataifa na ubora wa bidhaa.

Wakulima kutozingatia kanuni bora na hivyo kupoteza mapato.

Karungi — Kutoka Kwenye Udongo wa Taabu hadi Miti ya Dhahabu

Kwa sasa Karungi anavuna kilo 4 kwa kila mche. Amejenga nyumba ya kisasa yenye paa la bati la rangi ya bluu, anasomesha watoto hadi sekondari, na anaajiri vijana wa kijiji.

 “Kahawa imenitoa kwenye giza. Nilikuwa mpangaji, sasa nina wapangaji. Miti yangu ndiyo benki yangu,” anasema huku akipiga makofi mawili hewani kwa furaha.

Mashamba yake yamepangwa mstari kwa mstari, majani yakitikisika kwa upepo wa asubuhi, na ndege wadogo wakirukaruka juu ya matawi. Ni picha hai ya kilimo bora.

Mafanikio Makubwa: Bilionea wa Kahawa kutoka Songwe, Adam Kalonge

Mbali na wakulima wadogo wa Kagera, kuna hadithi ya mafanikio makubwa mkoani Songwe. Adam Kalonge, mmiliki wa mashamba makubwa ya kahawa na kiwanda cha kuchakata zao hilo, ameibuka kuwa mfanyabiashara wa mabilionea anayechangia sana sekta ya kahawa Tanzania.

Akielezea mafanikio yake alisema:

 “Kilimo cha kahawa ni biashara kubwa yenye tija. Tuna teknolojia za kisasa, mashamba yaliyoandaliwa kwa umwagiliaji na udhibiti wa wadudu kwa njia rafiki, na viwanda vinachakata kahawa hapa nchini kuongeza thamani kabla haijaondoka sokoni.”

Mfano wa Kalonge unaonesha wazi kuwa kahawa ni fursa ya kiuchumi kutoka ngazi ya mkulima hadi biashara kubwa za mabilionea.

Kahawa ya Kagera Katika Ramani ya Dunia

Kagera ina nafasi ya pekee duniani. Kahawa yake ya Robusta inatambulika kwa ladha yake yenye mwili mzito na harufu ya kina. Katika soko la kimataifa, kahawa bora ya Kagera inaweza kushindana na ile ya Uganda, Vietnam na Brazil — lakini sharti iendelee kuboreshwa kwa kufuata elimu ya TACRI na kuongeza thamani kupitia viwanda vya ndani.

Wito wa Hatua

Kahawa ya Kagera si hadithi ya mtu mmoja — ni urithi wa vizazi na injini ya uchumi wa taifa. Wakulima wanapohimizwa kufuata Amri Nane, serikali na wadau wa kilimo wanapaswa kuhakikisha upatikanaji wa pembejeo, teknolojia za kisasa, na masoko ya uhakika.

Kama alivyo Karungi na Kalonge, kila mkulima na mfanyabiashara ana nafasi ya kugeuza miti na mashamba yao kuwa miti ya dhahabu. Ni suala la kuipenda kahawa, kuilinda, na kuikuza.

“Kahawa haikusaliti, bali wewe unapoisaliti — unapoteza ndoto zako,” anakazia Dk. Nghoma huku akitazama mashamba ya kijani yanayong’aa kwa jua la mchana.

Imeandaliwa na Victor Bariety–0757-856284